Historia Herbu i Flagi Miasta Redy

REDA HERB
Nowy Herb Redy

Głosy o konieczności zmiany herbu miasta Redy pojawiały się już od wielu miesięcy. Herb Redy pochodził z lat sześćdziesiątych (prawa miejskie Reda otrzymała 1 stycznia 1967r.) kiedy to w heraldyce panowała moda na sylwetki fabryk (np. Blachownia, Myszków, Ruciane-Nida, Stąporków), czy koła zębate (np. Chełmek, Marki). Zdarzały się wypadki, że miasta posiadające stare i piękne herby zostały „uszczęśliwione” nowymi. Tak było w 1967 roku w Tychach, które zastąpiły osiemnastowieczny herb z rogiem myśliwskim na czerwony mur i skrzyżowane młotki górnicze.

Dotychczasowy herb miasta Redy był dwudzielny, w polu prawym znajdował się biały mur, natomiast w polu lewym, błękitnym żółta litera „R”. Herb nawiązywał do zakładów produkcji prefabrykatów budowlanych, które w początkowym okresie miasta były jego największym zakładem produkcyjnym. Nie był to herb ani oryginalny, ani ładny, dlatego mieszkańcy nie byli związani z nim emocjonalnie. Według prof. M. Hasiga „Herb miasta to nie tylko suchy, nic nie mówiący znak używany dla określenia przynależności czy własności, to nie tylko symbol samorządu miejskiego wyrażony w pieczęci, ale żywa tradycja przeszłości, przypominająca minione i uświęcone czynami dzieje, przemawiające autorytetem swego wieku, symbolu, a nierzadko i swej sztuki”. Odpowiedni herb ma do spełnienia dużą rolę także w dzisiejszych czasach. „Efektywna promocja to przede wszystkim właściwa prezentacja gminy – jej tradycji, dokonań i przedsięwzięć. Specjalny nacisk powinno się położyć na znaki będące symbolami miast i gmin. Dziś, w dobie przywracania narodowych symboli, herb odgrywa szczególną rolę w życiu naszego społeczeństwa. Jest także nieodzownym, podstawowym elementem w promocji. To on najpierw przykuwa uwagę przy wjeździe do miejscowości, kupowaniu folderu, wejściu do ratusza, reklamie miejscowych wyrobów na targach krajowych czy międzynarodowych. To na herb zwraca najpierw uwagę zagraniczny inwestor, przeglądając katalog z ofertami gmin” (Marcin Rudnicki, sekretarz „Magazynu Heraldycznego” w artykule we „Wspólnocie”)

Okazja do zmiany herbu pojawiła się przy okazji zmiany Statutu Miasta. 19 sierpnia 1995 roku Rada Miejska podjęła uchwałę o ogłoszeniu konkursu na herb i flagę miasta. Został też uchwalony regulamin konkursu, a na przewodniczącego Komisji Konkursowej wybrano Dariusza Świsulskiego. Ogłoszenia o konkursie ukazały się w prasie, informacja ta została wysłana do wielu instytucji, szkół wyższych, pracowni plastycznych.

Uczestnicy konkursu nadsyłali prace do 15 grudnia 1995 roku. 27 autorów nadesłało przeszło 100 projektów herbu i przeszło 50 projektów flagi (nie licząc nie spełniających warunków regulaminu konkursu) Rozstrzygnięcie konkursu nastąpiło po dwóch posiedzeniach komisji 30 stycznia 1996 roku. Ponieważ w składzie Komisji Konkursowej nie było specjalisty od heraldyki, komisja korzystała z opinii Andrzeja Kulikowskiego, prezesa Fundacji Rodów Rzeczypospolitej i redaktora naczelnego „Heraldic Magazine”

Żaden z projektów herbu i flagi nie uzyskał akceptacji komisji. Po długiej dyskusji pierwszą nagrodę za projekt herbu otrzymał Marcin Skucha z Redy (projekt nr 17). Komisja zaakceptowała elementy występujące w nagrodzonym projekcie (sylwetka kościoła, wzgórza, rzeka), ale zaproponowała daleko idące zmiany, w wyniku których powstał projekt herbu przedstawiony Radzie Miejskiej.

Pierwszą nagrodę za projekt flagi otrzymała Agnieszka Kozień z Krakowa, ale także do tego projektu komisja zaproponowała zmiany.

Zaproponowane przez Komisję Konkursową Radzie Miejskiej projekty zostały Uchwałą Rady Nr XIX/146/96 z dnia 6 lutego 1996roku w sprawie uchwalenia Statutu Miasta Redy przyjęte jako obowiązujący wzór herbu i flagi miasta Redy.

Herb miasta Redy (odnośnik) przedstawia w polu błękitnym, na trójwzgórzu żółtym (złotym) kościół biały (srebrny), obramowanie czarne.

Herb przedstawia kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, którego strzelista wieża stanowi charakterystyczny element w krajobrazie miasta. Trójwzgórze symbolizuje wzniesienia znajdujące się w okolicach miasta, w okresie jesiennym wyglądające w barwach złotych wyjątkowo malowniczo. Jednocześnie trzy wzgórza symbolizują trzy części miasta: Redę, Ciechocino i Pieleszewo. Rzeka w dolnej części herbu to rzeka Reda, od której pochodzi nazwa miasta i z którą miasto związane jest od wieków.

Flaga Redy
Flaga Redy

Flaga miasta Redy jest trójstrefowa, składająca się z trzech równoległych pasów, z których górny jest biały, środkowy żółty i dolny błękitny podwójnej szerokości.

Kolory flagi nawiązują do kolorystyki herbu: srebrnego kościoła, złotych wzgórz i błękitnej rzeki i nieba.

Spośród 27 uczestników konkursu, większość zgodziła się na prezentację swoich projektów na wystawie pokonkursowej i publikację w katalogu wystawy. I to właśnie dzięki nim wystawa ta mogła dojść do skutku, stając się niezwykle interesującym świadectwem postrzegania miasta Redy przez jego mieszkańców i mieszkańców innych miast.

34 wybranych projektów zostało umieszczonych w katalogu. Wyboru dokonał autor katalogu, przy czym należy pamiętać że nie są to tylko projekty najlepsze, ale także najoryginalniejsze i najbardziej reprezentatywne. Jest to subiektywny wybór autora, a jednym z kryteriów doboru prac było to, by zaprezentować prace jak największej liczby uczestników konkursu.

Celem tego opracowania jest pozostawienie śladu po konkursie i próba uhonorowania tych autorów, którzy włożyli dużo trudu by poznać nasze miasto i przygotować interesujące projekty.

Jednocześnie chciałbym podziękować dyrekcji Miejskiego Domu Kultury w Redzie, w którego gościnnych progach mogła ta wystawa dojść do skutku.

Największa grupa projektów nawiązuje do położenia miasta i wyglądu okolicy. Autorka pracy nr 18 uważała za najważniejsze zwrócenie uwagi na położenie miasta, dlatego jej projekt przedstawia fragment mapy. Na położenie nadmorskie miasta zwrócił uwagę autor projektu nr 29. Herb w jego propozycji przedstawia morze, słońce i typowe symbole rejonów nadmorskich: kotwica i koło sterowe. Kotwice pojawiają się też w pracy nr 30.

Niektórym autorom Reda kojarzy się z ważnym szlakiem komunikacyjnym – autor projektu nr 20 przedstawił to w postaci szosy dzielącej w skos tarczę herbu. Pas symbolizujący drogę przecinającą miasto jest również na projekcie nr 16. Na znajdujący się w Redzie rozjazd dróg z Gdańska na Pomorze Zachodnie i Półwysep Helski zwrócili uwagę autorzy prac nr 10, 23 i 25, rysując symboliczne skrzyżowania. Autor projektu nr 24 obok podkreślenia położenia miasta na ważnym szlaku kolejowym, podkreślił znaczny wpływ kolei na rozwój miasta, począwszy od kończ XIX w. Dlatego jego projekt przedstawia tory kolejowe i lokomotywę parową.

Autor projektu nr 10 zwrócił też uwagę na tereny bagienne i trzęsawiska, a później torfowiska znajdujące się w okolicach miasta. Na wzniesienia znajdujące się w okolicach Redy zwrócili uwagę autorzy projektów nr 17, 31 i 6 przy czym na tym ostatnim projekcie ukształtowanie terenu pokazane jest w sposób symboliczny za pomocą zielonych i czarnych trójkątów.

Do położenia i tradycji kaszubskich Redy sięgają projekty herbów, posiadające elementy zaczerpnięte z haftu kaszubskiego. Do takich motywów sięgnęli autorzy projektów nr 13, 14, 18 i 19. Autor projektu nr 5 dobór kolorów uzasadnił zapożyczeniem z gamy kolorów haftu szkoły wejherowskiej. Z położenia Redy wynikają związki z innymi miastami – do elementów herbów innych miast sięgnęli autorzy projektów: nr 5 (elementy herbu Wejherowa), 7 (lew pożerający rybę jest herbem Pucka – autor uzasadnił to wcześniejszą przynależnością Redy do starostwa puckiego), 9 (gryf na tym projekcie trzyma herb Gdyni, według autora „miasta, którego bliskości Reda zawdzięcza swoje powstanie i rozwój jako ośrodka miejskiego”). Autor projektu nr 30, by nie było wątpliwości w jakim państwie leży Reda umieścił dwa orły z godła Polski.

Zdecydowanie najwięcej projektów nawiązywało do przepływającej przez miasto rzeki Redy. Autorzy przedstawiali ją jako wijącą się wstęgę (projekty nr 1, 3, 9, 10, 14, 17, 18, 23, 32, 33, 34) lub fragment tarczy w błękitnym kolorze, często z zaznaczonymi falami (projekty nr 2, 6, 12, 15, 20, 21, 27, 29, 31). Warto przytoczyć tu uzasadnienie tego elementu w opisie projektu nr 14: „Rzeka Reda jak cienka błękitna wstążeczka snuje się meandrami wśród pól i lasów. …Miasto Reda położone nad rzeką o tej samej nazwie wyrosło jak pąk kwiatu…”. W projekcie nr 22 rzekę Redę symbolizuje odbijająca się od tafli wody litera. W wielu projektach związek miasta z rzeką przedstawiony jest za pomocą koła młyńskiego – pierwszy młyn zbudowano w Redzie w XV w. (projekt nr 2, 8, 15, 16, 27, 28). Podobnie jak koło młyńskie – do istniejących już przed wiekami i wpływających na historię miasta młynów nawiązuje kamień młyński do mielenia zboża na projekcie nr 26.

Według opinii Andrzeja Kulikowskiego „Koło figuruje już w herbach ponad 40 miast i blisko 20 gmin. …Każda miejscowość była zakładana nad wodą i w większości z nich znajdowały się młyny. Idąc dalej tropem rozumowania autorów, w herbach kilkuset (przynajmniej) miejscowości powinny się znaleźć koła bo to ich „Symbol”. Nie można także umieszczać w herbie typowego koła młyńskiego, gdyż takowe występuje w herbie szlacheckim Papprzyca. Może to sugerować, iż właścicielem Redy był ongiś ktoś z rodu Paprzyców”.

Związek miasta z rzeką przedstawiany był także za pomocą ryby. Występuje ona w pracach nr 19, 20, 21.

Niektórzy autorzy sięgnęli do architektury miasta. W trzech pracach występuje kościół, będący chyba najbardziej charakterystycznym elementem zabudowy Redy. Sylwetka kościoła występuje projekcie nr 17, natomiast fragment wieży na projekcie nr 16 (według autora „Zarys górnej części kościoła… wpisany w symbol drogi, bowiem zamglony widok kościelnej iglicy zwiastuje podróżnym i pielgrzymom idącym od Gdyni do Wejherowa, iż zbliżają się do Redy”). Kościół występuje również na projekcie nr 2, lecz nie przypomina on stojącego w Redzie. Budynki mieszkalne można znaleźć na projektach nr 15 i 17. Autor pierwszego z nich podkreślił znaczenie miasta jako zaplecza mieszkaniowego Trójmiasta. Na kilku projektach (nr 3, 27, 28) znalazły się fragmenty murów, autorzy zasugerowali się chyba poprzednim herbem Redy i zakładem produkującym prefabrykaty. Autor projektu numer 3 tak uzasadnił ten element: „Mur o trzech blankach – to zasadniczy element herbów Odwaga czyli mur Konopackich, odnosi się zaś do rodziny Konopackich, posiadających niegdyś duże majątki w mieście i okolicach, z których to Franciszek (?) w połowie XVIII w. posiadał w mieście kuźnice żelaza i stali i rozpoczął budowę fabryki wyrobów mosiężnych. Ponadto mur stanowi aluzję do istniejącej obecnie fabryki elementów budowlanych”.

Wieża na projekcie nr 34 została przez Autora uzasadniona następująco: „Wieża i mur z blankami symbolizują grodzisko o charakterze obronnym istniejące na terenie Redy już we wczesnym średniowieczu”.

Wielu autorów wykorzystało barwę popularnego w heraldyce gryfa. Występuje on na projektach nr 1 („Czarny gryf w złotym polu – herb dawnego księstwa kaszubskiego i symbol Kaszubów…”), 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10.

W nawiązaniu do wcześniejszego herbu Redy – wielu autorów na swoich projektach umieszczało inicjał miasta, literę „R”. Występuje ona w pracach nr 1, 2, 3, 4, 6, 7, 10 (rzeka w kształcie litery „R”), 17, 18, 21, 22, 25. Jednak według opinii Andrzeja Kulikowskiego „Znaki literowe występują w herbach ponad 60 miast i wielu gmin. Znaki te są często trudne do rozróżnienia. Jest to bardzo prymitywne rozwiązanie (przeniesione z mroków średniowiecza)…”

Ciekawymi pracami są projekty, w których przedstawiono patronów redzkich parafii: św. Katarzynę i św. Wojciecha ( nr 1 i 3). Na projekcie nr 2 nawiązano do legendy, przedstawiając obok św. Katarzyny postać Przewoźnika.

Historia Konkursu na Herb i Flagę Miasta Reda – wg opracowania Dariusza Świsulskiego (marzec 1996)

Powiązane: